ไฟฟ้าที่สะอาดและมีเสถียรภาพเป็นปัจจัยสำคัญที่ดึงดูดการลงทุนและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ ทั้งการผลิตรถยนต์ไฟฟ้า อุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงและ Data Center แคนาดาเป็นอีกหนึ่งประเทศที่หน้าจับตามองในบริบทนี้ ด้วยฐานการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานน้ำและความเชี่ยวชาญด้านพลังงานนิวเคลียร์ที่สั่งสมมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะการพัฒนาเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็กแบบโมดูลาร์ (SMR) ซึ่งกำลังเปิดพื้นที่ใหม่สำหรับความร่วมมือด้านพลังงาน เทคโนโลยี และการพัฒนาบุคลากรกับประเทศต่าง ๆ รวมทั้งประเทศไทย
พลังงานนิวเคลียร์มีบทบาทสำคัญในระบบผลิตไฟฟ้าของแคนาดา โดยกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติแคนาดา (NRCan) ในเดือนมิถุนายน 2569 รายงานว่า พลังงานไฟฟ้าประมาณร้อยละ 13 ของประเทศผลิตโดยโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ ซึ่งมีจุดเด่นคือการผลิตไฟฟ้าได้อย่างต่อเนื่องโดยไม่ขึ้นอยู่กับแสงแดดหรือลม และมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำตลอดวัฏจักรของเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ จึงสามารถทำงานร่วมกับพลังงานหมุนเวียนเพื่อเสริมความมั่นคงของระบบผลิตงานไฟฟ้าได้ ขณะเดียวกัน พลังงานนิวเคลียร์ยังเป็นฐานของอุตสาหกรรมที่ใช้ทักษะสูงตั้งแต่งานวิศวกรรม การผลิตอุปกรณ์ ไปจนถึงการวิจัยและการบริการทางเทคนิค
ทิศทางดังกล่าวชัดเจนขึ้นเมื่อรัฐบาลแคนาดาประกาศยุทธศาสตร์พลังงานนิวเคลียร์เมื่อวันที่ 22 มิถุนายน 2569 ซึ่งส่งเสริมการก่อสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ การเป็นผู้จัดหาและส่งออกเทคโนโลยี การขยายการผลิตยูเรเนียมควบคู่กับการจัดการกากนิวเคลียร์ระยะยาวตลอดจนการพัฒนานวัตกรรม สะท้อนว่าแคนาดามองพลังงานนิวเคลียร์เป็นส่วนหนึ่งของการสร้างความมั่นคงทางพลังงานและการเติบโตทางเศรษฐกิจในระยะยาว
จุดแข็งของแคนาดาอยู่ที่ฐานทรัพยากรและความเชี่ยวชาญด้านนิวเคลียร์ที่เชื่อมโยงกันตลอดห่วงโซ่อุตสาหกรรม โดยมีแหล่งผลิตยูเรเนียมอยู่ที่รัฐแดตเซวัน รวมถึงเทคโนโลยีเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ CANDU (CANada Deuterium Uranium) หรือเครื่องปฏิกรณ์ประเภทใช้มวลน้ำหนักเป็นสารหล่อเย็นแทนน้ำ ซึ่งแคนาดาพัฒนาและใช้งานทั้งในประเทศและต่างประเทศ
นอกจากนี้ เทคโนโลยีที่ได้รับความสนใจมากขึ้นคือเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็กแบบโมดูลาร์ หรือ Small Modular Reactor (SMR) ซึ่งโดยทั่วไปมีกำลังผลิตไฟฟ้าไม่เกิน 300 เมกะวัตต์ต่อหนึ่งหน่วยปฏิกรณ์และมีขนาดเล็กกว่าโรงไฟฟ้านิวเคลียร์แบบดั้งเดิม SMR ถูกออกแบบให้เป็นโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่ประกอบสำเร็จรูปจากโรงงานก่อนนำไปติดตั้ง และสามารถทยอยเพิ่มกำลังการผลิตภายหลังได้ตามต้องการ ทำให้ SMR เหมาะกับระบบไฟฟ้าหรือการใช้งานบางประเภทที่โรงไฟฟ้าขนาดใหญ่ไม่ตอบโจทย์ ทั้งนี้ ต้องขึ้นอยู่กับรูปแบบของเครื่องปฏิกรณ์และเงื่อนไขของผู้ใช้ไฟฟ้าในแต่ละพื้นที่
ในด้านขององค์ความรู้เกี่ยวกับพลังงานนิวเคลียร์ แคนาดามีหน่วยงานที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะ เช่น องค์กร Canadian Nuclear Laboratories (CNL) ซึ่งเป็นฐานการวิจัยวัสดุ เชื้อเพลิง และความปลอดภัยร่วมกับการพัฒนาเทคโนโลยีนิวเคลียร์ บริษัท AtkinsRéaIis ผู้เชี่ยวชาญด้านวิศวกรรมและเทคโนโลยี CANDU รวมถึงโครงการสำคัญที่สะท้อนความก้าวหน้าของแคนาดาอย่าง Darlington New Nuclear Project โครงการผลิตเครื่องปฏิกรณ์ SMR รุ่น BWRX-300 ดำเนินการโดย Ontario Power Generation (OPG) บริษัทรัฐวิสาหกิจของรัฐออนแทรีโอ ร่วมกับบริษัท GE Hitachi และพันธมิตรในสหรัฐฯ และโปแลนด์
เครื่องปฏิกรณ์ SMR รุ่น BWRX-300 ต่อยอดมาจากเทคโนโลยีเครื่องปฏิกรณ์น้ำเดือด (ฺBoiling water-cooled reactor) โดยใช้เชื้อเพลิงและชิ้นส่วนที่เป็นพื้นฐานของอุตสาหกรรมนิวเคลียร์อยู่แล้ว เครื่องปฏิกรณ์รุ่นนี้จะมีกำลังผลิต 300 เมกะวัตต์ต่อหน่วย หน่วยแรกได้รับใบอนุญาตให้ก่อสร้างเมื่อเมษายน 2568 โดยโครงการมีแผนพัฒนารวม 4 หน่วยภายในปี 2573 ใช้งบประมาณประมาณ 20.9 พันล้านดอลลาร์แคนาดา
ในมุมเศรษฐกิจ ความสำคัญของโครงการ Darlington อยู่ที่โอกาสการสร้างสร้างความเชี่ยวชาญให้บุคลากรผ่านการนำ SMR มาใช้งานจริง ตั้งแต่การออกแบบและบริการโครงการ การผลิตชิ้นส่วน ไปจนถึงการบำรุงรักษา หากโครงการดำเนินไปตามเป้าหมาย ประสบการณ์ดังกล่าวจะช่วยเพิ่มโอกาสของผู้ผลิตชิ้นส่วนและผู้ให้บริการในห่วงโซ่อุปทานของแคนาดาในต่างประเทศ พร้อมสนับสนุนการจัดหาพลังงานไฟฟ้าคาร์บอนต่ำให้แก่อุตสาหกรรมที่กำลังขยายตัว อย่างไรก็ตาม เทคโนโลยี SMR ยังต้องได้รับการพิสูจน์ข้อได้เปรียบด้านการลดต้นทุนและระยะเวลาในการก่อสร้าง โดยเฉพาะโครงการแรกอย่าง Darlington ที่ต้องรับภาระการพัฒนาห่วงโซ่อุปทานและกระบวนการอนุญาต โครงการนี้จึงเป็นกรณีศึกษาที่ควรติดตามทั้งด้านเทคโนโลยีและรูปแบบธุรกิจ
การพัฒนานิวเคลียร์ยังต้องอาศัยความพร้อมด้านการกำกับดูแลและความเชื่อมั่นในสังคม แคนาดามี Canadian Nuclear Safety Commission (CNSC) ทำหน้าที่กำกับดูแลความปลอดภัย และ Nuclear Waste Management Organitzation (NWMO) เป็นผู้รับผิดชอบแนวทางจัดการกากนิวเคลียร์ในระยะยาว ทั้งนี้ แคนาดายังมีการประเมินผลกระทบ การรับฟังความคิดเห็นของประชาชน และการให้ชุมชนท้องถิ่นและชุมชนพื้นเมืองมีส่วนร่วมในการศึกษาเทคโนโลยีนิวเคลียร์
การพัฒนาทุนมนุษย์ก็เป็นส่วนสำคัญของแนวทางสร้างความเชื่อมั่นกับสังคม โดย CNL ดำเนินโครงการ Acadamic Partership Programme (APP) ร่วมกับสถาบันอุดมศึกษาในแคนาดาอีก 10 แห่ง เพื่อเชื่อมโยงการเรียนและงานวิจัยเข้ากับภาคอุตสาหกรรม ร่วมถึงกิจกรรม Graduate Immersive Experience ที่เปิดโอกาสให้นักศึกษาเรียนรู้จากห้องปฏิบัติการและผู้เชี่ยวชาญโดยตรง ขณะที่ความร่วมมือโครงการ Skills and Training Underplanning a Renaissance in Nuclear (SATURN) นำโดย University of Manchester สหราชอาณาจักร แสดงให้เห็นถึงแนวทางการขยายการฝึกอบรมสู่ระดับนานาชาติ
สำหรับประเทศไทย บทเรียนสำคัญที่สามารถเรียนรู้จากแคนาดาได้คือการเตรียมความพร้อมด้านบุคลากรและสถาบันที่พร้อมศึกษาด้านพลังงานทางเลือกในระยะยาว โดยความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยในเครือข่าย CNL และสถาบันในไทยอาจช่วยให้ไทยพัฒนาองค์ความรู้ต่าง ๆ เช่น ความสามารถในการประเมินเทคโนโลยี มาตรฐานความปลอดภัย การจัดการเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ใช้แล้ว ซึ่งจะเพิ่มโอกาสในการประยุกต์ใช้พลังงานสะอาดในประเทศไทย
ในด้านอุตสาหกรรม ไทยอาจใช้ความร่วมมือกับแคนาดาเป็นช่องทางยกระดับมาตรฐานการผลิตและบริการทางวิศวกรรม โดยศึกษาข้อกำหนดด้านคุณภาพ การตรวจสอบย้อนกลับ และความปลอดภัยของห่วงโซ่อุปทานนิวเคลียร์ ก่อนประเมินสาขาที่ผู้ประกอบการไทยมีศักยภาพอยู่แล้ว เช่น วัสดุ อุปกรณ์และบริการทางเทคนิค การเชื่อมโยงภาคธุรกิจกับสถาบันวิจัยมหามหาวิทยาลัยจะช่วยให้การพัฒนาบุคลากรตอบสนองความต้องการของตลาด และเพิ่มโอกาสการสร้างมูลค่าจากความร่วมมือด้านเทคโนโลยี
ท้ายที่สุดนี้ แคนาดาจึงเป็นหุ้นส่วนที่ไทยควรให้ความสนใจในการพัฒนาพลังงานสะอาด ด้วยความพร้อมทั้งด้านโครงการนิวเคลียร์ ฐานอุตสาหกรรม การวิจัย และการพัฒนาบุคลากร การติดตามผลของโครงการพลังงานนิวเคลียร์ของโรงไฟฟ้า Darlington ควบคู่กับการสร้างความร่วมมือทางวิชาการและธุรกิจ จะช่วยให้ไทยประเมินทางเลือกด้านพลังงานได้รอบด้าน และเตรียมขีดความสามารถที่จำเป็นต่อความมั่นคงทางพลังงานและการแข่งขันทางเศรษฐกิจในระยะยาว
ข้อมูล: สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงออตตาวา
เรียบเรียงโดย: ศูนย์ธุรกิจสัมพันธ์
