สหภาพยุโรป (EU) เข้าสู่ระยะปฏิบัติตามกฎระเบียบ (Compliance Phase) หรือระยะบังคับใช้มาตรการคาร์บอนข้ามพรมแดน หรือ CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 มกราคม ปี 2569 ที่ผ่านมา
อะไรคือ CBAM?
CBAM หนึ่งในนโยบายกลไกราคาคาร์บอน ภายใต้แผนปฏิรูปยุโรปสีเขียวของสหภาพยุโรป (The European Green Deal) โดย CBAM เป็นมาตรการปรับราคาคาร์บอนข้ามพรมแดนเพื่อควบคุมการรั่วไหลของคาร์บอน (Carbon Leakage) อันเกิดจากการย้ายฐานการผลิตของบริษัทผู้ผลิตสินค้าใน EU ไปยังประเทศซึ่งนโยบายด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดน้อยกว่า EU เพื่อลดต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้นจากกฎระเบียบการปล่อยก๊าซเรือนกระจกใน EU สำหรับสินค้าที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูง หรือสินค้า CBAM ดังนั้น CBAM จึงเป็นกลไกสำคัญในการตรวจสอบและควบคุมสินค้าที่นำเข้าไปยัง EU เพื่อยืนยันต้นทุนด้านคาร์บอนที่แท้จริงว่าใกล้เคียงกับสินค้าที่ผลิตใน EU หรือไม่ อีกทั้ง เพื่อให้เป็นไปตามนโยบายการส่งเสริมการลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกของ EU อีกด้วย
กฎระเบียบอะไรเปลี่ยนแปลงไปบ้างใน CBAM ปี 2569
เนื่องจากมาตรการ CBAM สิ้นสุดระยะเวลาเปลี่ยนผ่าน (Transitional Phase) ระหว่างปี 2566-2568 และก้าวเข้าสู่ระยะปฏิบัติตามกฎระเบียบ (Compliance Phase) ซึ่งบังคับใช้มาตรการอย่างเป็นทางการในวันที่ 1 มกราคม ปี 2569 ส่งผลให้กฎระเบียบและข้อกำหนดที่สำคัญหลายประการเปลี่ยนแปลงเพื่อบังคับใช้มาตรการ CBAM ดังนี้
1 . การสำแดงข้อมูลและการส่งมอบใบรับรอง
- ผู้นำเข้าต้องสำแดงปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกแฝง (Embedded emissions) แก่หน่วยงานศุลกากรสำหรับการนำเข้าสินค้า CBAM มากกว่า 50 ตัน เพื่อการรับรองสถานะสินค้าเสรี (Free circulation) สำหรับการจำหน่ายตามกฎหมายในตลาด EU
- ผู้นำเข้าต้องแจ้งปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกแฝง และส่งมอบใบรับรอง CBAM (CBAM Certificates) ที่สอดคล้องกับปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกแฝงตลอดทั้งปี 2569 โดยมีกำหนดการส่งมอบรอบแรกภายในวันที่ 30 กันยายน ปี 2570
2. ราคาของใบรับรอง CBAM (CBAM Certificates Prices)
- อย่างไรก็ตาม ในปี 2569 นี้ ราคาใบรับรองจะถูกคำนวณจากราคาเฉลี่ยของการประมูลสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของสหภาพยุโรป (EUA) ในแต่ละไตรมาส และราคาจะถูกใช้ตามไตรมาสนั้นๆ ทั้งนี้ มีการกำหนดการเริ่มจำหน่ายใบรับรอง CBAM ในวันที่ 1 กุมภาพันธ์ ปี 2570 และราคาใบรับรองในปี 2570 จะมีการปรับเปลี่ยนเป็นการคำนวณโดยใช้ราคาเฉลี่ยรายสัปดาห์แทน
3. การปรับค่าเริ่มต้นการปล่อยก๊าซ (Default Emission Values)
- มีการเปลี่ยนมาใช้ค่าเริ่มต้นการปล่อยก๊าซแบบเจาะจงตามผลิตภัณฑ์และประเทศ (Country- and product-specific default emission value) แทนค่าเริ่มต้นเฉลี่ยระดับโลก
- การปรับเพิ่มค่าเริ่มต้น (Upward adjustment) ร้อยละ 10 ในปี 2569 เพื่อจูงใจให้ผู้นำเข้ารายงานการปล่อยก๊าซตามจริง และจะมีการปรับเพิ่มร้อยละ 10 ในทุกปี จนถึงร้อยละ 30 ในปี 2571 อย่างไรก็ตาม ในสินค้าประเภทปุ๋ยจะถูกปรับค่าเริ่มต้นเพียงร้อยละ 1 ต่อปี เพื่อรักษาเสถียรภาพของภาคเกษตรกรใน EU
4. การปรับลดสิทธิการปล่อยก๊าซฟรี (Free Allocations)
- การปรับลดสิทธิการปล่อยก๊าซฟรีลงร้อยละ 25 ภายใต้ระบบซื้อขายสิทธิ์ในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของสหภาพยุโรป (EU ETS) ในปี 2569-2570 สำหรับผู้ผลิตอุตสาหกรรม CBAM ใน EU
- ผ่อนปรนความเข้มงวดและค่าของเกณฑ์มาตรฐาน (Benchmarks) สำหรับปี 2569 รวมถึงทบทวนให้สอดคล้องกับมาตรฐานของ EU ETS
ทั้งนี้ ในการบังคับใช้ CBAM ในสัปดาห์แรก (1-7 มกราคม) เป็นไปอย่างราบรื่นและมีประสิทธิภาพผ่านระบบ CBAM Registry โดยมีสถิติเบื้องต้น ดังต่อไปนี้
- มีผู้ประกอบการยื่นขอสถานะการอนุญาต (CBAM authorization) กว่า 12,000 ราย และได้รับสถานะผู้สำแดงข้อมูลที่ได้รับอนุญาต (Authorized declarant) 4,100 ราย
- ใบขนส่งสินค้า CBAM ขาเข้าได้รับการตรวจสอบแล้วกว่า 10,483 ฉบับ และมีปริมาณสินค้านำเข้ารวมทั้งสิ้น 1.6 ล้านตัน ได้แก่ เหล็กและเหล็กกล้า ปุ๋ย อะลูมิเนียม ไฟฟ้า และไฮโดรเจน
- ประเทศผู้ส่งออกหลักไปยัง EU ได้แก่ ตุรกี จีน อินเดีย แคนาดา ไต้หวัน และเวียดนาม และผู้นำเข้าหลักใน EU ได้แก่ เบลเยียม สเปน โรมาเนีย เนเธอร์แลนด์ ฝรั่งเศส และเยอรมนี
กฎหมายใหม่มุ่งขยายขอบเขต CBAM ในอนาคต
ปัจจุบันคณะกรรมาธิการยุโรปอยู่ในระหว่างการดำเนินการขยายขอบเขตมาตรการ CBAM ให้ครอบคลุมภาคอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องให้มากขึ้น โดยได้เผยแพร่ข้อเสนอกฎหมาย (Legislative Proposal) ได้แก่
- กองทุนเพื่อลดการปล่อยคาร์บอนชั่วคราว (Temporary Decarbonization Fund) เพื่อสนับสนุนอุตสาหกรรมใน EU ที่มีสัดส่วนส่งออกสูงในตลาดโลก ซึ่งยังไม่อยู่ในขอบเขตของมาตรการ CBAM
- การขยายขอบเขตมาตรการ CBAM ให้ครอบคลุมสินค้าปลายน้ำ (Extension to Downstream Goods) กว่า 180 รายการ อันมีความเสี่ยงสูงในการรั่วไหลของคาร์บอน และคาดว่าจะเริ่มดำเนินการในปี 2571
- มาตรการป้องกันการหลบเลี่ยง (Anti-circumvention measures) สำหรับควบคุมการสำแดงข้อมูลเท็จ รวมถึงยกระดับความสามารถในการตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability)
- แผนการดำเนินงานอื่น ๆ ซึ่งในปี 2569 ดำเนินการขยายขอบเขต CBAM โดยการใช้มาตรการการลดหย่อนจากราคาคาร์บอนซึ่งจ่ายในประเทศที่สาม และการทบทวนมาตรฐานให้เป็นไปในแนวทางเดียวกับ EU ETS อีกทั้ง ในปี 2570 มีแผนการนำเสนอรายงานการดำเนินงานมาตรการ CBAM ฉบับแรก ต่อรัฐสภายุโรปและคณะมนตรีแห่งสหภาพยุโรป และจะมีการรายงานติดตามผลในทุก 2 ปี
ข้อมูล: สำนักงานที่ปรึกษาด้านอุตสาหกรรมในต่างประเทศ ประจำกรุงเวียนนา สาธารณรัฐออสเตรีย และ คณะกรรมาธิการยุโรป
เรียบเรียงโดย: ศูนย์ธุรกิจสัมพันธ์
