หนังสือพิมพ์อาซาฮี (The Asahi Shimbun) รายงานสถิติสัดส่วนแรงงานชาวต่างชาติในประเทศญี่ปุ่น จากข้อมูลของกระทรวงกิจการภายในและการสื่อสารของญี่ปุ่น และกระทรวงสาธารณสุข แรงงานและสวัสดิการของญี่ปุ่น ในช่วง 15 ปีที่ผ่านมา ภายหลังกิจการที่ธนาคาร Lehman Brothers ของสหรัฐฯ ล้มละลายลงในปี 2552 จำนวนแรงงานญี่ปุ่นเคยมีสัดส่วน 1 ใน 112 คนได้เพิ่มสูงขึ้นเป็น 1 ใน 29 คนในปี 2567 ซึ่งแสดงให้เห็นสัดส่วนของแรงงานต่างชาติที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ท่ามกลางปัญหาการลดลงของประชากรญี่ปุ่นในวัยทำงาน (ที่มีช่วงอายุระหว่าง 15-64 ปี) ซึ่งเป็นผลจากอัตราการเกิดที่ลดลงอย่างต่อเนื่องและจำนวนประชากรผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้น
นักวิจัยของบริษัท Mitsubishi UFJ Research and Consulting Co.,Ltd. ได้คำนวณสัดส่วนของแรงงานชาวต่างชาติในญี่ปุ่น จากการสำรวจภาวะการทำงานของประชากร (Labour Force Survey) ของญี่ปุ่นโดยกระทรวงกิจการภายในและการสื่อสาร รวมถึงจากข้อมูลการจ้างงานของกระทรวงสาธารณสุข แรงงานและสวัสดิการของญี่ปุ่น ผลปรากกว่า ในจำนวนประชากรวัยทำงานทั้งหมด 67,810,000 คน มีแรงงานชาวต่างชาติจำนวน 2,302,587 คน (สัดส่วน 1 ใน 29 คน) รายละเอียดดังนี้
กรุงโตเกียวมีจำนวนแรงงานชาวต่างชาติมากที่สุดคือ 1 ใน 14 คน จังหวัดไอจิและจังหวัดกุนมะ ทั้งสองจังหวัดนี้มีสัดส่วนแรงงานชาวต่างชาติ 1 ใน 18 คน ในปี 2552 พื้นที่ในต่างจังหวัดมีอัตราแรงงานชาวต่างชาติสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัดตามลำดับ ได้แก่ (1) จังหวัดโอกินาวะ มีอัตราแรงงานชาวต่างชาติสูงขึ้นถึง 8.1 เท่า (2) จังหวัดคาโกชิมะ สูงขึ้น 7.8 เท่า และ (3) จังหวัดฮอกไกโด สูงขึ้น 7.0 เท่า
อุตสาหกรรมในสาขาต่างๆมีสัดส่วนชาวต่างชาติตามลำดับ ดังนี้ (1) อุตสาหกรรมการผลิตอาหาร (2) งานบริการในภาคธุรกิจอาหาร (3) อุตสาหกรรมที่พักอาศัย ซึ่งกำลังประสบกับปัญหาขาดแคลนแรงงาน (4)งานประมง และ (5) งานเกษตรปฐมภูมิ
สถาบันวิจัยประชากรและสังคมแห่งชาติได้ประมาณการจำนวนประชากรวัยทำงานของญี่ปุ่นว่ามีแนวโน้มลดลงจาก 73,100,000 คน ในปี 2568 เป็น 62,130,000 คน ในปี 2583 และจะลดลงอย่างต่อเนื่องในปี 2613 ซึ่งอาจทำให้ญี่ปุ่นเผชิญกับความท้าทายต่อการรักษาระดับกิจกรรมการผลิตดังเช่นในปัจจุบัน หากต้องพึ่งพาแรงงานชาวญี่ปุ่นเท่านั้น
เมื่อ 4 มีนาคม 2567 รัฐบาลญี่ปุ่นประกาศการขยายจำนวนการรับแรงงานทักษะเฉพาะ โดยตั้งเป้าไว้ที่ 820,000 คน ภายในระยะเวลา 5 ปี คิดเป็น 2.4 เท่า ของจำนวนแรงงานที่มีอยู่เดิม รวมทั้งจะเพิ่มสาขาอาชีพที่จะเปิดรับแรงงานทักษะเฉพาะอีก 4 สาขาอาชีพ อาทิ สาขาคมนาคมขนส่งทางรถยนต์และทางรถไฟ เป็นต้น ทำให้มีสาขาอาชีพที่รับแรงงานทักษะเฉพาะทั้งสิ้นรวม 16 สาขาอาชีพ นอกจากนี้ ญี่ปุ่นกำลังจะยกเลิกระบบการฝึกปฏิบัติงานด้านเทคนิค (ซึ่งแต่เดิม มีเป้าหมายในการช่วยพัฒนาทักษะแรงงานของประเทศกำลังพัฒนา)และจะแทนที่ด้วยระบบการจ้างงานเพื่อพัฒนาทักษะ ตั้งแต่เดือนเมษายน 2570 เป็นต้นไป โดยมีเป้าหมายในการสร้างและรักษาบุคลากรเพื่อเป็นแรงงานในญี่ปุ่น โดยในระบบการจ้างงานแบบใหม่ แรงงานต่างชาติสามารถเลื่อนระดับเป็นแรงงานทักษะเฉพาะประเภทที่ 1 ที่มีกำหนดระยะเวลาพำนักในญี่ปุ่นได้ไม่เกิน 5 ปี (จากเดิมที่กำหนดให้ผู้ฝึกงานต่างชาติพำนักในประเทศญี่ปุ่นได้ไม่เกิน 3 ปี) และสามารถสอบเลื่อนขึ้นเป็นแรงงานทักษะเฉพาะประเภทที่ 2 ที่ทำงานและพำนักในญี่ปุ่นได้อย่างต่อเนื่องแบบไม่มีกำหนด และยังสามารถนำครอบครัวมาพำนักอาศัยด้วยได้
ที่มา: สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงโตเกียว
เรียบเรียงโดย : ศูนย์ธุรกิจสัมพันธ์
